Sposobów organizacji obozu wędrownego, przebiegu przygotowań i podziału pracy jest wiele. Właściwie każde środowisko wypracowuje sobie z czasem własny styl.
Prezentujemy tutaj ogólny opis organizacji obozu oraz szczegółową propozycje na przebieg zadań przedobozowych, która sprawdza się od lat w środowisku wyjeżdżającym na obozy wędrowne. Zachęcam też do porównania z opisem organizacji w dziale OBOZY ZAGRANICZNE.
Podjęcie decyzji o wyjeździe na obóz wędrowny oraz jego
zatwierdzenie następuje zazwyczaj przez Radę Drużyny, Wędrowniczy Krąg Rady,
bądź inną jednostkę decydującą.
2. ANALIZA
Musimy zastanowić się nad kilkoma kluczowymi rzeczami:
- kto pojedzie na obóz - ile osób, w
jakim wieku, jaki jest stan ich przygotowania kondycyjnego, jaki mają osobisty
sprzęt turystyczny - z tego wyjdzie nam jakie działania zaplanować w celu
podwyższenia kondycji poszczególnych osób, ile akcji zarobkowych zrobić lub
jakich szukać sponsorów, żeby uczestnicy skompletowali sprzęt itp.,
- jakim sprzętem drużyny dysponujemy
(namioty, kuchenki, apteczki, mapy, przewodniki i inne) - co można pożyczyć, a
co trzeba będzie kupić,
- możliwości czasowe - kiedy kończy
się sesja na studiach, kończy rok szkolny, ile urlopu może wziąć kadra oraz
uczestnicy, którzy pracują, czy są zaplanowane inne przedsięwzięcia podczas
wakacji,
- inne ważne kwestie, które mogą mieć wpływ na nasz obóz - na przykład warunki
pogodowe w regionie do którego jedziemy, święta narodowe, które mogą nam
utrudnić dojazd itp.
3. MIEJSCE, TERMIN
Wybór regionu, do którego pojedziemy (np. ze względu na
preferencje uczestników, realizację marzeń, na zbieżność z obrzędowością
drużyny, na możliwość realizacji wybranego pola służby w danym regionie, na
walory krajoznawcze itd.). Opracowanie wstępnego przebiegu trasy, czyli
zebranie preferencji - jak dużo chodzimy, co zwiedzamy, gdzie docieramy itd.
Wiedząc ile chcemy zwiedzić i na jak długo wyjechać, znając nasze możliwości
czasowe określamy termin obozu.
4. KADRA
Wyłonienie kadry obozu: komendant z odpowiednimi
uprawnieniami, ewentualnie zastępca, oboźny lub oboźni, kwatermistrz. Nie
twórzmy funkcji dla funkcji, ilość kadry jest zależna od ilości uczestników. Pamiętajmy,
że musimy mieć 2 osoby pełnoletnie -reguluje to Instrukcja organizowania
wycieczek górskich, ale także w innych regionach jest to konieczność. Załóżmy
(odpukać...), ze ktoś zachoruje i osoba pełnoletnia musi pojechać z nim do
szpitala. Ktoś w tym czasie musi zaopiekować się grupą. Przy minimum 2
opiekunach są także większe możliwości jeśli chodzi o pokonywanie trasy.
Bardzo dobrym rozwiązaniem jest stworzenie OPISU FUNKCJI i podpisanie ich przez kadrę. Wtedy wszystko jest jasne, wiadomo kto za co odpowiada, nie ma potem niespodzianek, że ktoś o czymś zapomniał.
Są środowiska, w których komendant obozu sam koordynuje całą pracę przydzielając poszczególne zadania uczestnikom, a potem kontroluje ich wykonanie. Wszystko zależy od ilości uczestników, kompetencji i możliwości czasowych kadry.
(Fragment z Instrukcji organizacyjnej HALiZ: Komendantem placówki może być:
1)
w przypadku form organizowanych w
okresie ferii letnich i zimowych, w ramach harcerskiej akcji letniej i
zimowej: instruktor ZHP w stopniu co najmniej podharcmistrzyni/podharcmistrza,
który ukończył kurs dla kierowników placówek wypoczynku lub inna osoba o której
mowa w § 11 pkt.1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 stycznia 1997 r. w sprawie
warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży
szkolnej, a także zasad jego organizowania i nadzorowania( Dz. U. z 1997 r. Nr
12, poz.67)
2)
w przypadku form organizowanych w innym czasie:
pełnoletni instruktor ZHP."
§ 11 pkt.1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej:
Placówką wypoczynku
kieruje nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza
włącznie lub inna osoba, posiadająca co najmniej trzyletni staż pracy
opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktyczno-wychowawczej, spełniająca warunki określone
w § 12 ust. 2. Przepis § 12 ust. 3 stosuje się odpowiednio.
§
12 ust. 2) studenci szkół wyższych kierunków i specjalności,
których program obejmuje przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego
przeszkolenia,
§ 12 ust. 3) słuchacze kolegiów nauczycielskich i
nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia,
W placówkach
wypoczynku wychowawcami mogą być:
1) nauczyciele,
2) studenci
szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmuje przygotowanie
pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia,
3) słuchacze
kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu
odpowiedniego przeszkolenia,
4) osoby
posiadające zaświadczenia o ukończeniu kursu dla wychowawców kolonijnych,
obejmującego program określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia,
5) instruktorzy
harcerscy od stopnia przewodnika włącznie,
6) przodownicy
turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy Polskiego Towarzystwa
Turystyczno-Krajoznawczego,
7) trenerzy
i instruktorzy sportowi.)
Jak widzimy powyżej mamy wiele możliwości znalezienia kadry obozu z odpowiednimi uprawnieniami, tak żeby obóz spełniał wymogi formalne.
W skład kadry obozu wędrownego, biwaku, rajdu,
wycieczki muszą wchodzić co najmniej 2 osoby
pełnoletnie. Jedna osoba pełnoletnia może sprawować opiekę maksymalnie nad 20
niepełnoletnimi uczestnikami powyżej 10 roku życia lub 15 osobami do 10 roku życia.
Do
obowiązków komendanta obozu wędrownego na terenach górskich dodatkowo należy:
a) zapewnienie co najmniej jednej osoby z państwowymi
lub społecznymi uprawnieniami specjalistycznymi,
b) zapewnienie opieki medycznej oraz apteczki.
W przypadku wędrówek na terenach górskich, leżących
na obszarach parków narodowych i rezerwatów przyrody oraz leżących powyżej 1000 m n.p.m., grupę prowadzić
mogą tylko górscy przewodnicy turystyczni.
5. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE
Obóz wędrowny to nie tylko chodzenie, pływanie, czy jeżdżenie! Program odgrywa kluczową rolę w przebiegu obozu wędrownego, gdyż nie jest to tylko wyjazd turystyczny, ale forma urozmaicona, dająca możliwość rozwoju uczestnikom w wielu kierunkach.
Określamy szczegółowe cele programowe obozu. Postanawiamy, jakie kierunki programowe podjąć na wyjeździe, czego
potrzeba naszym harcerzom, co możemy osiągnąć poprzez poszczególne
zajęcia.
Planując program obozu warto pamiętać o takich elementach:
- realizacja pola służby na rzecz społeczności lokalnej,
- zajecia tematyczne (tematyka ogólna oraz harcerska),
- zajecia o regionie w którym będziemy: historia, legendy, położenie, roślinność, zabytki, ciekawostki itp. Warto też zaprosić na kominek (jeśli jest to możliwe) rdzennego mieszkańca terenu, który może opowiedzieć ciekawe historie,
- ogniska (tylko nie w parku narodowym...) i kominki harcerskie,
- zastanawiamy się nad możliwościami realizacji systemu metodycznego (co możemy zdobyć: sprawności, odznaki, znaki służb itd.) oraz zajęciami pod kątem realizacji prób przez harcerzy,
- zajęcia praktyczne z wykorzystaniem możliwości jakie daje region w którym będziemy,
- stałe elementy dnia (np. podsumowanie dnia w obrzędowy sposób, 15-to minutowe "leniuchowanie na drugie śniadanie", wspólna obserwacja gwiazd itp),
- koniecznie także zaplanujmy czas na codzienne wspólne wpisywanie trasy i obiektów do książeczek odznak
oraz
obliczanie punktów.
Planując program obozu drużyny wędrowniczej należy pamietać o kierunkach pracy wędrowniczej, które można wykorzystać podczas obozu
(Rozwój Intelektualny i Duchowy, Otwarcie na świat, Ekologia, Zdrowe i
kultura fizyczna, Samodzielność Ekonomiczna Młodzieży, Zaangażowanie na rzecz
wspólnoty lokalnej).
Żeby to nie był tylko "wypad turystyczny" wszystko co robimy podczas obozu powinno być zgodne z MISJĄ ZHP. Jeżeli odpowiedź na pytanie "czy działania, które
zaplanowaliśmy, są zgodne z misją?" jest przecząca, to powinniśmy jeszcze raz
przemyśleć program.
Dobrze jest, żeby uczestnicy podzielili się na tyle grup ile będzie bloków zajęciowych na obozie i każda z grup przygotowała zajęcia zgodnie z kierunkami programowymi wyznaczonymi przez drużynę. Dzięki temu wszyscy czynnie budują program obozu.
6. PODZIAŁ ZADAŃ
Wypisujemy wszystko, co jest do zrobienia i dzielimy koordynację oraz wykonanie ich pomiędzy kadrę i uczestników. Warto umieścić nasze założenia w Diagramie Gannta zaznaczając, kto jest odpowiedzialny za poszczególne zadania, do kiedy mają być wykonane.
Diagram Gannta do pobrania: pusty oraz przykładowy (już wypełniony dla danego obozu)
Osoby odpowiedzialne dobierają sobie zespół spośród uczestników obozu i wraz z nimi wywiązują się z obowiązków.
Przykładowe zadania do wykonania podczas przygotowania obozu:
Sprawdzenie (telefonicznie, w Internecie, bądź osobiście) miejsc noclegowych - czy istnieje, czy będzie otwarta, ile kosztuje
Określenie kosztu wyjazdu
Napisanie wniosków grantowych
Stworzenie informacji o obozie dla uczestników
Rozdanie kart obozowych uczestnikom
Podział obowiązków, zadań pomiędzy poszczególnych uczestników
Ustalenie trasy
Zebranie informacji o ciekawych miejscach na trasie
Stworzenie oferty dla sponsorów
Szukanie sponsorów, partnerów
Uzyskanie ostatecznej informacji, kto jedzie na obóz
Zebranie wpłat od uczestników i kadry obozu
Rezerwacja miejsc noclegowych
Rezerwacja PKP
Stworzenie listy zapotrzebowania sprzętowego
Opracowanie programu obozu, wysłanie do zatwierdzenia do hufca
Sprzęt - przegląd, naprawa, impregnacja, zakupy
Zrobienie koszulek, plakietek i innych gadżetów
Zebranie wypełnionych kart obozowych od uczestników
Zatwierdzenie obozu w hufcu
Skompletowanie sprzętu obozowego
Potwierdzenie rezerwacji noclegów
Skonsultowanie z prowadzącymi przygotowanych zajęć
Pobranie zaliczki i książki finansowej z hufca
Podział, pakowanie sprzętu wspólnego (namioty, kuchenki, kociołki itp.)
7. INFORMACJE
Przygotowujemy
wstępną informację dla uczestników zawierającą koszt, termin, miejsce,
planowaną trasę oraz przypomnienie, jaki ekwipunek będzie potrzebny i co każdy
uczestnik musi skompletować do obozu z osobistego wyposażenia.
Jeśli zapraszamy na obóz członków innych środowisk harcerskich, wykonujemy
także ulotki reklamowe dla nich.
Można stworzyć stronę internetową, na której będą pojawiały się kolejne informacje o obozie, a już po nim, będzie to miejsce wspomnień, dyskusji, oglądania zdjęć. Przykładowa strona: http://9bdh.za.pl/oboz_wedrowny06.htm
Warto także szczególnie w młodszych drużynach, albo jeśli
jest to pierwszy obóz wędrowny - zorganizować zebranie z rodzicami,aby
poinformować ich o naszych planach, koncepcji obozu, wytłumaczyć, dlaczego taki
sprzęt jest potrzebny i dlaczego dobry sprzęt turystyczny jest niestety drogi.
Może uda się rodziców i przyjaciół środowiska również włączyć do naszego planu
i pomogą nam w załatwieniu drobnych i wielkich rzeczy.
8. PRZYGOTOWANIE KONDYCYJNE UCZESTNIKÓW
To jeden z ważniejszych elementów powodzenia obozu, a także świetna okazja do „ruszenia" naszych ludzi. Na początek możemy sprawdzić naszą sprawność fizyczną wpisując wyniki poszczególnych czynności (np. ilość zrobionych pompek, czas na 100 m) do tabeli, a potem porównać z wynikami po obozie. Planujemy regularną pracę nad poprawą kondycji indywidualnie w domu, a całą drużyną umawiamy się na basen, na bieganie, organizujemy wyjście na siłownię, może trochę elementów jogi, pilates... Co kto lubi - byleby regularnie i z efektem.
Warto także zorganizować wyjazdy na kilka rajdów śródrocznych w tym: rajd z przejściem nocnym, rajd górski (np. w długi weekend majowy), rajd wielodniowy pod namiotami. To wszystko po to, żeby poćwiczyć kondycję fizyczną, poznać możliwości harcerzy i na ich podstawie ułożyć lub zweryfikować już zaplanowaną trasę obozu oraz żeby zasmakować wędrówki w różnym terenie, warunkach, z różnym obciążeniem plecaka.
9. NASZA WIEDZA
Wiedza o regionie, w który się wybieramy: ciekawostki, historia, geografia, info o zabytkach i wszystko co może nam się przydać, a także poszerza nasze horyzonty.
Dobrze jest też przeprowadzić kilka zbiórek o tematyce turystycznej, m. in.: wyposażenie, sprzętoznawstwo (buty, kurtki, rodzaje membran, plecaki i rodzaje stelaży, śpiwory itp.), krajoznawstwo - przedstawienie najważniejszych atrakcji turystycznych (zabytki, parki itp.) regionu, w który jedziecie, zapoznanie z regulaminami odznak PTTK, nauka wypełniania książeczek odznak, bezpieczeństwo podczas wędrówki, racjonalne wędrowanie itp.
10. FINANSE
Proponuję zorganizować kilka akcji zarobkowych, podczas których członkowie drużyny zarobią pieniądze, a potem wspólnie kupicie (negocjując zniżkę w jakimś dobrym sklepie) buty trekkingowe, wygodny plecak, lekki śpiwór, stuptuty, namioty, kuchenki, karimaty. Tylko pamiętajmy: nie od razu Kraków zbudowano! Taki sprzęt się kompletuje przez kilka lat, więc pierwszy w Waszym środowisku obóz może być okraszony odciskami od „niefachowych" butów, bólem pleców od ciężkiego i niewygodnego plecaka, ale co roku będzie lepiej, drużyna będzie rosła w siły i chęci, a wtedy odpowiedni sprzęt też będzie przybywał.
Finanse na obóz możemy też pozyskać pisząc wnioski
grantowe, starając się o dotację z różnych instytucji (musicie znać zasady w
tym względzie, jakie panują w Waszym hufcu - kiedy o pieniądze mogą się zwracać
poszczególne środowiska, a kiedy wnioski składa hufiec). Super pomocą są także
sponsorzy, którzy czasem mogą nas poratować sprzętowo, dać nam część wyżywienia
(np. zupki w proszku, kaszki, owoce suszone, batoniki) - pamiętajmy tylko, że
nie da się nosić ze sobą całego jedzenia na dwa tygodnie.
11. TRASA
O szczegółach opracowywania trasy przeczytasz w dziale TRASA, znajdziesz tam także relacje z już sprawdzonych tras na bazie których możesz stworzyć własną.
12. SPRZĘT DRUŻYNY, WYPOSAŻENIE WŁASNE UCZESTNIKA
Sprzęt powinien być lekki, funkcjonalny, a jego ilość dobrze przemyślana, żeby niczego nie zabrakło, ale też żeby nie trzeba było nosić rzeczy niepotrzebnych. Co zabieramy: kociołek do gotowania na ognisku, namioty, apteczki, zestaw do mycia naczyń, palniki i kartusze, sznurek do suszenia prania w miejscach noclegowych oraz przydatny do naprawiania różnych rzeczy, menażki oraz inne potrzebne rzeczy w zależności od specyfiki obozu.
Wyposażenie drużyny dzielimy pomiędzy wszystkich uczestników (każdy przed wyjazdem dostaje swój przydział sprzętu, którym opiekuje się przez cały obóz. Sporządzamy listę, kto co nosi i w ten sposób zapobiegamy zgubieniu, rotacji przy wymianie się sprzętem oraz ćwiczymy poczucie odpowiedzialności za powierzony sprzęt u harcerzy.
Szerzej o sprzęcie druzynyw dziale KWATERMISTRZOWSTWO.
PRZYKŁADOWE
WYPOSAŻENIE UCZESTNIKA na obóz 12-dniowy w polskie góry w lipcu (pisze o tych szczegółach,
bo w zależności od miejsca i czasu wyposażenie może ulec zmianie)
legitymacja szkolna
(podstemplowana!)
śpiwór (jak najmniejszy i
najlżejszy)
karimata
szczoteczka do zębów, mydło w
płynie (będziemy nim także prać), krem
z filtrem (faktor ponad 10), średni ręcznik, 5 szamponetek
kurtka nieprzemakalna, ale
lekka (na pewno nie sztormiaki) lub płaszczyk foliowy (najlepiej poncho)-
koniecznie!!!
3 koszulki bawełniane lub
termiczne, w każdym razie z krótkim rękawem, a nie na ramiączka
koszulka i legginsy lub
spodenki (raczej długie, bo noce są chłodne) do spania
3 pary majtek, skarpetki 3- 4
pary najlepiej trekkingowe lub bawełniano - frotte
krótkie spodenki ale bardzo
małe i lekkie
plastry zwykłe i na odciski,
multiwitamina, środek na przeziębienie, jeśli jakiś specjalny działa na
Ciebie najlepiej, coś na komary
dość ciepły, ale mały i lekki
sweter lub bluza polarowa lub koszula flanelowa
niezbędnik, nóż, kubek
torba na brudne rzeczy
sandałki (mogą być nawet
japonki do chodzenia wieczorem, byleby były lekkie)
plusssz lub inne coś do
rozpuszczenia w wodzie, którą będziemy zabierać na drogę
bandamka lub kapelusz na
głowę, okulary przeciwsłoneczne najlepiej z filtrem UV
karty prób na stopnie,
długopis, kilka kartek
książeczki odznak, zeszyt OKP
5 mocnych worków na śmieci
pół krojonego chleba, zupka,
ser żółty lub pasztet, Ew. ketchup, 2 gorące kubki
Herbata, kawa i cukier - tyle
ile wypijesz przez cały obóz
zapałki
materiały do prowadzonych zajęć programowych
Rzeczy,
którymi możecie się podzielić i wziąć jedną na 3 osoby:
pasta do zębów
szczoteczka do paznokci (do
mycia butów)
krem do stóp
impregnat do butów
klapki pod prysznic
mapa
2 m cienkiego sznurka
WYPOSAŻENIE DRUŻYNY DO PODZIAŁU Są cztery patrole czteroosobowe i
tak w każdym patrolu jedna osoba będzie miała butlę, druga palnik, trzecia
menażkę, a pozostałe osoby z patroli dostaną: saperkę, 2 apteczki.
JEDZIEMY W: bojówki lub spodnie trekkingowe,
koszulka szczepu, sweter, wygodne buty do chodzenia przez cały obóz
13. FORMALNOŚCI
Bardzo ważna, choć nie lubiana część organizacji obozu - o szczegółach przeczytasz w dziale FORMALNOŚCI.
14. INNE
O czym jeszcze pamiętać i jak sobie poradzić z przezwyciężeniem trudnych sytuacji znajdziesz w dziale RADY.
Poniżej prezentujemy propozycję 88 Drużyny Wędrowniczej "Wierchy" Hufiec Beskidzki, która wypracowała na przestrzeni lat dobrze działający i sprawdzający się sposób organizacji obozu wędrownego..
Organizując obozy staramy się uczyć zarządzania projektami.
W skrócie wygląda to tak:
Na zbiórce konstytucyjnej we wrześniu podczas planowania strategicznego określamy założenia obozu.
Przez cały rok pozyskujemy kasę na akcjach zarobkowych, zbieramy ją na „funduszu obozowym" - są to pieniądze przypisane i zarezerwowane dla konkretnej osoby w drużynie. Jest to około 2500zł dofinansowania kosztu obozu uczestnikom, jedni mają 30zł inni 400zł, w zależności od tego jak się sami starają powiększać swój budżet.
Posiadamy własny sprzęt, który kupowaliśmy najczęściej na urodziny drużyny, za wspólnie pozyskane pieniądze. Dysponujemy namiotami Fjord Nansen 2-4 osobowymi, kuchenkami gazowymi, kociołkami i wszystkim, co potrzebne na wędrówce.
Od września do końca roku przygotowujemy prezentację ciekawych miejsc, które chcielibyśmy odwiedzić. Następnie na zbiórce lub biwaku wybieramy najlepszą propozycję.
Określamy założenia organizacyjne obozu i wybieramy kadrę. Ważnym momentem jest podział zadań i podpisanie "paktu" - patrz opisy funkcji. Chodzi o to, zeby przygotowania nie spadły na głowę jednej osoby, tylko wszystko było racjonalnie rozłożone.
Od tej pory kadra w czterech obszarach (program, organizacja, kwatermistrzostwo i finanse) przygotowuje obóz korzystając z pomocy zespołów (np. zespół programowy) i funkcyjnych.
Ze względu na brak możliwości częstych spotkań (studia i praca w różnych miastach) korzystamy z dokumentów Google. (Patrz: http://docs.google.com/) w arkuszu prowadzimy plany, pozostałe dokumenty również trzymamy on-line.
Na początku ustalamy wszystkie punkty przygotowań i wpisujemy je do Diagramu Gannta wraz z podziałem kto jest za co odpowiedzialny, do kiedy zadanie ma być wykonane. Potem odznaczamy tam co już zostało zrealizowane.
Następnie tworzymy plany w każdym obszarze. Np. Kwatermistrz zgodnie z opisem funkcji planuje przygotowania swojego zespołu, czyli wędrowników angażujących się w tą działkę obozu.
Zazwyczaj koło kwietnia wybieramy się na wyjazd „na bazy", podczas którego potwierdzamy miejsca noclegowe, robimy zwiad zaopatrzeniowy, szukamy dodatkowych atrakcji i ciekawostek. Taki wyjazd to jednodniowy wypad samochodem kadry obozu, która ma wtedy czas na wymianę zdań odnośnie szczegółów obozowych. Mamy kilka patentów na taki wyjazd - jednym z nich jest zabranie aparatu - cyfrówki i kolekcjonowanie tabliczek odjazdu autobusów (nie trzeba wysiadać z auta), godzin otwarcia sklepów, zamków itp. Od pewnego czasu zabieramy też na obozy odbiornik GPS. Zapisujemy waypointy w takich miejscach jak np. sklep, dzięki czemu później na obozie możemy dokładnie określić jak szybko iść aby zdążyć przed zamknięciem lub poszukać skrótu „na krechę". Ważnym elementem tego wyjazdu jest podpisanie POROZUMIENIA O WYPOŻYCZENIU TERENU z włascicielami baz. Można to także załatwić listownie.
Przez cały czas wędrownicy pracują nad kondycją fizyczną pod kątem obozu.
W naszych przygotowaniach zarządzamy ryzykiem. Wygląda to tak: mamy arkusz do zbierania zagrożeń, każdy z nas może tam dodać swoje przemyślenie. Następnie wspólnie określamy plan jak się pozbyć ryzyka, kto to zrobi i do kiedy.
Około maja wyjeżdżamy na wędrówkę „testowanie sprzętu". Jest to weekendowy wypad z pełnym obciążeniem - zabieramy wszystko to, co na obóz. Sprawdzamy się w trudnych warunkach zbliżonych do tych, jakie będą panowały na obozie. Sprawdzamy, czy nie brakuje kociołka i kondycji.
Kiedy wszystko już gotowe - jedziemy!
Uwagi:
Kiedy się da nie gotujemy na gazie tylko na ognisku - jest szybciej i taniej. Namioty zajmujemy do maksymalnej pojemności - żeby nie nosić za dużo. Np. 2-3 osobowy namiot traktujemy jako „trójkę", 3-4 osobowy, jako „czwórkę". Każdy na obozie pełni funkcję: obok proporcowych i fotografów, mamy np. trasmena (prowadzi szlakami i bezdrożami), wodnika (dba o poziom wody i miejsca czerpania), skrybę (pomaga finansistce). Planujemy co najmniej jeden dzień stacjonarny - bez wędrówki. Odprawy kadry odbywają się podczas przygotowywania obiadu - nie wieczorem (szkoda wieczoru). Preliminarz finansowy przygotowujemy na każdy dzień obozowy, dzięki temu wpisujemy bardzo dokładne koszty (nie uśredniamy), co pozwala obniżyć koszt obozu.
